Земјите од регионот веќе немаат време во напорите да го запрат демографскиот пад. Сериозни чекори на сите нивоа мораа да бидат иницирани, бидејќи сите општествени процеси се доведени во состојба на напнатост и веќе утре може да доведат до целосен демографски колапс.

Со следење на податоците за природниот прираст во Црна Гора, утврдено е дека во 1961 година изнесувал 9.659. Во 1971 година – 7.602, десет години подоцна 6.862, а во 1990 година бил 5.410. На почетокот на новиот милениум, тој изнесувал 3.772. Има драматичен пад во последната деценија. Во 2010 година, само 1.785, потоа во 2013 година 1.558, во 2017 година 909, а во 2020 година бил негативен -196.

– Секој нов податок на Монстат за статистика за природно движење на населението повторно потврдува во која насока одиме и колкав е степенот на демографско уништување и депресија, а ние мирно го набљудуваме тоа, како да не се случува овде, во Црна Гора, околу нас, туку во некое далечно место на светот, забележува Мирослав Додеровиќ, демограф и професор на Универзитетот во Подгорица.

За да ја спомене економската состојба на земјата и регионот и можните корелации со демографската слика на нацијата, тој нуди значителен број на ставки што доведоа до сознание дека и покрај големата сиромаштија, некогаш се раѓале повеќе луѓе. (Не) сигурноста на социјалните текови игра клучна улога.

„Војни, санкции на меѓународната заедница, некритичка примена на моделот на неолиберална економија, висока невработеност, недостаток на квалитетен развој и регионална политика, како и лош здравствен систем предизвикаа низок природен прираст. Во Црна Гора има се помалку млади луѓе, бракови се воспоставуваат на подоцнежна возраст. Жените го раѓаат своето прво дете во триесетите години, а статистиката покажува дека бројот на деца е намален на 1,7 по семејство. Инциденцата на неплодност се зголемува, а се повеќе четириесетгодишници се без деца. Стануваме нација со се постара популација. Слични на овие податоци се и податоците за фактот дека постои релативно висок степен на ескапизам, особено кај машкиот дел од населението, што е изразено во голема потрошувачка на алкохол, пушење, како и употреба на дрога. Црна Гора, како и земјите од регионот, го напуштаат биолошки и работното население, што во наредните години може да доведе до „демографска катастрофа“.

Проекциите на ОН од 2019 година велат дека негативните демографски трендови ќе доведат до намалување на бројот на жители во Црна Гора, така што во 2050 година треба да има 589.000 жители. Тоа приближно одговара на населението од пописот во 1981 година. До 2100 година, според овие проценки, Црна Гора ќе се врати на состојбата од 1950-те, со 454.000 жители.

– Меѓутоа, она што ја прави Црна Гора различна од другите во тековниот историски момент, е отсуството на јавна дебата за лошите податоци за прашањето за белата чума која владее, како и начините за борба против неа и нејзините последици. Оваа клучна тема е речиси целосно цензурирана и маргинализирана, а кризната состојба е запоставена особено од оние што беа најодговорни за нејзиното создавање и решавање – владата и институциите на системот и јавноста. Наместо да се справува со оваа модерна чума, владата форсира јавни маргинални теми од пред 100 или 150 години. Во меѓувреме, Црна Гора полека исчезнува демографски, вели Додеровиќ.

Пандемијата со Ковид-19 значително ја зголеми смртноста на населението на Западен Балкан, но тоа е само врвот на ледениот брег што им дава алиби на властите. Во Србија, Републичкото биро за статистика објави проценка на населението за 2020 година на почетокот на јули.

– Проценетиот број на жители во Република Србија во 2020 година е 6.899.126. Гледано според пол, 51,3 проценти се жени (3.538.820) и 48,7 проценти се мажи (3.360.306). Продолжи трендот на депопулација, што значи дека стапката на раст на населението, во споредба со претходната година, е негативна, се резултатите од Републичкото биро за статистика.

Покрај тоа, и според податоците на УНДП Србија, околу 51.000, главно млади луѓе, ја напуштаат оваа земја секоја година и затоа се меѓу десетте земји во светот чиј број се намалува најбрзо. Светската банка процени дека Србија ќе има 5,79 милиони жители во 2050 година, наоѓајќи ги причините во перспективите на пазарот на трудот, планирањето на семејството и образовниот систем.

Стапката на плодност (број на живородени деца по жена) во последната предпандемиска година во Србија изнесуваше 1,5. Истото беше и во Северна Македонија, додека во Словенија беше 1,6, во Хрватска 1,47 и само 1,26 во БиХ. Само Косово го задржа бројот над 2.

Во Босна и Херцеговина, намалувањето на населението е најдрастично. Покрај заминувањето на младите, природниот прираст ги покажува и пропорциите на демографскиот колапс. Во ентитетот на Федерацијата БиХ, 1,51 лице починало на секое бебе родено минатата година, односно 1,22 лица починаа за секое дете родено во 2019 година. Овој тренд продолжи и во тековната година, бидејќи според податоците на Федералното биро за статистика, во периодот јануари-мај годинава, ентитетот е посиромашен за 6.759 лица, што е разлика од бројот на мртви и живородени деца.

Во ентитетот РС, локалното Републичко биро за статистика објавува проценка дека во 2020 година имало 1.136.000 жители, истакнувајќи дека во 1999 година овој ентитет имал 1.197.000 жители. Веројатно вистинскиот број е значително помал, бидејќи не сите жители го проверуваат своето место на живеење за време на нивниот привремен престој во странство поради работа. Во цела 2020 година, ентитетот е посиромашен за 7.421 лице само врз основа на природен прираст.

Во Босна и Херцеговина, нејзините ентитети, области и кантони, се уште нема или нема доволно ефективна системска акција за да се запрат негативните демографски појави. Сепак, ги нема ниту во Хрватска, земја членка на Европската унија, а резултатите се речиси исто толку алармантни.

– Хрватска денес веќе е во демографски колапс, бидејќи ги има речиси сите демографски параметри и негативни трендови, и нема време за политички, идеолошки, светоглед и слични дискусии. Ситуацијата е многу слична на југоисток и од сите научни закони и предвидувања е сосема јасно дека и двата модела за ревитализација треба да се применат веднаш и истовремено – класичната стимулативна популациона политика за зголемување на наталитетот и селективна имиграциска политика во развојната функција. Првиот модел се базира првенствено на даночни олеснувања и е долгорочен модел на ревитализација, а вториот е селективна имиграција, што произлегува од самиот почеток на имплементацијата. Потребно е само политичко разбирање на тежината, сложеноста, научните закони, условеноста на сите активности околу нас и посебната важност на демографските прашања за севкупниот развој. И што е најважно, потребни се политички одлуки во согласност со научните сознанија, вели Стјепан Штерц, раководител на Студијата за демографија и хрватска емиграција во Загреб.

Во првите пет месеци од 2021 година, природниот пад на населението во Хрватска се зголеми за цели 52 процента во споредба со истиот период во 2020 година. И не само зголемената смртност е причина за демографскиот деструктивен фактор, туку и плодноста и природниот пад на популацијата.

– Ова се историски максимуми на негативност во, како што велат експертите на ОН, демографски најзагрозената област во светот – Југоисточна Европа, односно регионот на Западен Балкан. Тоа би ги загрижило дури и непријателите, но не може само политичарите кои се занимаваат со демографски прашања, само со тоа што реторички ќе остават впечаток во јавноста. Резултатите од демографската ревитализација затоа не постојат, а демографското уништување продолжува со полна сила, заканувајќи се на основните системи на кои се темели општеството, развојот и иднината воопшто, предупредува професорот Штерк.

Додека демографијата се бори со зголемениот притисок, со пустиот простор доминираат големи национални или големодржавни политики кои ќе влијаат на се помалубројното население од најсиромашниот регион во Европа.

Ал Џазира